Zoeken in deze blog

maandag 1 juni 2026

De vier niveaus van stilte — een weg naar binnen /Swami Veda Bharati

 juni 2026

Om Shanti....Lieve lezers


Er zijn ontmoetingen die je levenslang bijblijven. Voor mij was dat Swami Veda Bharati die ik voor het eerst zag tijdens een Yoga Nidra‑weekend in 1998 in Capelle ad IJssel. In de pauze kwam er iemand van zijn staf naar mij toe en vertelde mij dat Swami Veda Bharati onder de indruk van mij was en verzocht mij door dat staflid om naar zijn plaats te gaan voor een onderhoud....dit is wat Swami Veda Bharati tegen mij zei:

“Wil je voor een paar maanden naar India komen, zodat ik je kan observeren?”

Het was alsof hij iets zag wat ik zelf nog niet kende. Door omstandigheden kon ik toen niet gaan, maar jaren later bracht het leven mij alsnog vaak naar India — en naar de stilte waarover hij sprak. Nu, zoveel jaren later, voel ik dat het tijd is om iets van ZIJN onderricht door te geven aan jullie als dank aan hem.

Swami Veda sprak vaak over vier niveaus van stilte, volgens hem was het geen dogma, geen systeem, maar een innerlijke weg die steeds subtieler wordt. Een weg die voor beginners toegankelijk is, en voor gevorderden eindeloos verdiept.

1. Stilte van de spraak — vāg‑mauna 
Dit is de poort. Niet praten, maar vooral: de impuls om te reageren laten rusten. Je merkt hoe vaak woorden voortkomen uit onrust, gewoonte of emotie. Wanneer de tong stil wordt, begint de geest zich te tonen zoals hij werkelijk is. Dit is wat Brahmanistha, Parivrajaka, Junapithadhikari, His Holiness 1008 Shri Shri Soham Baba(Babaji) Mahamandalesvare of Juna - Akhara. (link) tegen mij zei in het jaar 2000...Kamala geen bla bla bla....

2. Stilte van de gedachten — manas‑mauna

Als de woorden verstillen, wordt de innerlijke dialoog hoorbaar. In deze fase leer je: de stroom van gedachten te vertragen de adem en aandacht tot één zachte lijn te maken. Gedachten te laten komen en gaan zonder ze vast te grijpen. De geest wordt daardoor transparanter en/of minder dwingend. Je begint te proeven dat stilte niet de afwezigheid van gedachten is, maar de ruimte waarin ze verschijnen.

3. Stilte van de emoties en beelden — bhāva‑mauna

Wanneer de gedachten rustiger worden, komen vaak subtielere bewegingen op: herinneringen, beelden, emoties, oude patronen. Dit is de fase waarin je niet meer reageert op wat opkomt. De innerlijke rimpelingen lossen op in een bredere aanwezigheid. Swami Veda Bharati noemde dit “de laatste bewegingen van het ego‑gevoel”. Hier wordt stilte zachter, dieper, vriendelijker.

4. Stilte van het bewustzijn zelf — mahā‑mauna

Dit is de stilte die niet meer gemaakt wordt. De stilte die er altijd al was. Hier wordt de adem bijna onmerkbaar valt zelfs de mantra stil...is er geen binnen en geen buiten...opent zich een ruimte die oneindig en toch intiem is. Swami Veda noemde dit “de kamer van stilte”. Het is de stilte waarin je niet meer mediteert —je bent meditatie.

Waarom deze vier niveaus belangrijk zijn

Voor beginners bieden ze een eenvoudige kaart: van buiten naar binnen, van doen naar zijn. Voor gevorderden openen ze een subtiel pad: van inspanning naar moeiteloze aanwezigheid. Voor mij persoonlijk zijn het vier vensters naar dezelfde ruimte die ik al die jaren geleden in Swami Veda’s ogen zag — een ruimte die niet van hem was, en niet van mij, maar van het bewustzijn zelf. Nu begrijp ik het wel maar ben er van overtuigd dat ik vast nog niet alle stadia's heb gerealiseerd. En stiekem tussen jou en mij, vind ik bla bla bla nog steeds af en toe leuk.

Een klein ritueel van stilte voor wie dit leest

Voor iedereen die deze woorden heeft gelezen, voor iedereen bij wie iets is gaan bewegen, voor iedereen die even wil rusten:

Ga zitten zoals je nu zit. Niets hoeft anders. Laat je ogen zacht worden, alsof je door een dunne sluier kijkt. Breng dan je aandacht naar je adem. Niet om haar te veranderen, maar om haar te ontmoeten. Adem één keer iets dieper in…en laat los. Leg één hand op je hart, en voel hoe daar een stille ruimte opent — een ruimte die er altijd al was. Fluister vanbinnen, heel zacht: “Ik keer terug naar stilte.” Laat de woorden oplossen. Laat de adem vanzelf gaan. Laat de stilte zichzelf vinden. Blijf zo drie ademhalingen zitten. Wanneer je wilt, open je je ogen weer. De stilte blijft.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Nawoord

Als deze woorden iets in je hebben aangeraakt — een herinnering, een verlangen, een vraag, of gewoon een stille herkenning — dan ben je welkom om dat met mij te delen. Je kunt me bereiken via een mail te sturen. Voor nu moge stilte je begeleiden, zoals een zachte adem die altijd bij je is.

Lieve groet Kamala

donderdag 2 april 2026

Het denkvermogen en de metafoor van de spiegel

2026
Om  shanti: Lieve lezers

Het denkvermogen is een spiegel — hoe drie tradities in mij begonnen te praten

Een week of 2 geleden las ik weer even  in het boek "De Wereld van het Denken"  van Hazrat Inayat Khan. Soms lees je een zin die je al kende, maar die ineens een andere deur opent. Dit keer was het:
“Voor de mysticus is het denkvermogen een spiegel.”  En precies op dat moment gebeurde er iets grappigs. Niet buiten mij, maar binnenin mij.  
Alsof drie stemmen — drie tradities waar ik in mijn leven mee verbonden ben geweest — zachtjes begonnen te praten.

De Soefi fluisterde.
De Himalaya‑monnik glimlachte.
De Brahma Rishi zei: “Ego.”

En ik dacht: Hoe verhouden deze drie zich eigenlijk tot elkaar? 
En waarom raakt deze ene zin me precies nu? 

Inayat Khande spiegel die wil zingen

Ik herinner me hoe ik rond mijn 28e jaar zijn boeken las. Hij schreef over het denken alsof het een instrument was dat je zacht moest stemmen. Niet forceren. Niet dwingen. Niet polijsten tot het glimt. Gewoon verfijnen. Zoals je een snaar aanraakt en voelt of hij klopt. Ik begreep dat toen nog niet zo. Ik probeerde stil te worden waarschijnlijk door wilskracht. Dat werkte natuurlijk niet. De spiegel werd alleen maar zenuwachtiger. Pas veel later begreep ik: stilte is iets dat je laat gebeuren. Zoals water dat vanzelf helder wordt als je het met rust laat. 

Swami Veda Bharati de spiegel die niets van je vraagt

Rond mijn 35e was ik in Capelle ad IJssel waar Swami Veda Bharati  een workshop Yoga Nidra gaf. Van hem kreeg ik een oefening  die nu op mijn 77e nog steeds werkbaar is. Ik hoor zijn stem nog: “Ga zitten bij de zee. Kijk. Maar ga niet benoemen.” En soms zat ik bij de zee en zag deze dan  voor me. De wind in mijn haar. Mijn hoofd vol goede bedoelingen. Ik zag een schip. En meteen dacht ik: Waar zou het heen gaan? En ik hoorde hem in mijn hoofd: “Niet benoemen.” Ik zag een meeuw. “Meeuw.” En weer: “Niet benoemen.” Ik zag een kind met een rode emmer. “Rode emmer.” En opnieuw: “Niet benoemen.” En toen gebeurde het. Heel klein. Heel eenvoudig. Ik begon te lachen om mezelf. En precies daar werd de spiegel helder. Heel even. Heel zacht.

De Brahm Rishi Mission de spiegel en het ego dat overal tussen springt

En dan is er de Brahma Rishi Mission. Op mijn 73e kwamen ze na 40 jaar weer in mijn leven. Daar is de spiegel niet verfijnd of poëtisch. Daar is hij praktisch. Als iemand zegt: “Ik voel dit, ik denk dat, ik worstel met zus…” dan zeggen ze vaak: “Het is je ego.” Niet als verwijt. Maar als bevrijding. Ze bedoelen: Het is niet je ziel. Niet je essentie. Niet je bestemming. Niet je falen. Het is gewoon een laagje stof op de spiegel. En stof kun je wegblazen. Soms met een mantra. Soms met devotie. Soms met een lach. Maar altijd met eenvoud.

En de Veda’s — de spiegel als instrument

De Veda’s — en vooral de Upanishads — zeggen het eigenlijk het meest neutraal: Het denken is een instrument. Een antahk arana. Een spiegel die helder wordt door sattva. Geen poëzie. Geen oefening. Geen prik. Gewoon de structuur:

manas (denken)

buddhi (onderscheid)

chitta (geheugen)

ahamkara (ego)

En dan de simpele conclusie: Wanneer dit geheel stil wordt, weerspiegelt het Purusha. Het is de meest filosofische versie van dezelfde waarheid.

Hoe ze samenkomen — in mij
Toen ik die zin van Inayat Khan las, voelde ik ineens: Ze zeggen allemaal hetzelfde. Maar elk op hun eigen toon. En ik heb ze alle vier nodig gehad.

De Soefi gaf me verfijning.
De Himalaya‑traditie gaf me stil kijken.
De Brahm Rishi Mission gaf me eenvoud.
De Veda’s gaven me begrip van de structuur.

En samen vormen ze precies dat wat ik in mijn eigen leven ervaar: Het denken is een spiegel. En elke traditie leert me op haar eigen manier hoe ik hem helder kan laten worden. Niet door te vechten. Niet door te analyseren. Niet door te benoemen. Niet door te verbeteren. Maar door te zien. Te laten. Te glimlachen. En soms gewoon te zitten bij de zee.

Met vriendelijk groet...Kamala

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Een oefening — zoals ik hem zelf doe

Geen methode. Geen prestatie. Geen spirituele ambitie. Gewoon dit:
1. Ga zitten. Waar dan ook. Bij de zee, in je kamer, op een bankje, op een stoepje.
2. Kijk naar wat er voor je is. Een schip. Een wolk. Een muur. Een mier.
3. Laat alles voorbijgaan zonder het te benoemen. Geen namen. Geen verhalen. Geen verklaringen.
4. Als je toch gaat benoemen — glimlach. Dat is het moment waarop de spiegel helder wordt.
5. Sluit dan je ogen. En kijk op dezelfde manier naar binnen.
6. Laat alles voorbijgaan zoals schepen op zee.
7. Sta op wanneer je voelt dat het genoeg is. Niet wanneer je denkt dat het genoeg is. Dat is alles.
8. Begin met 5 minuten en bouw het op...Als je het 3 uur vol kan houden begin je het te                                begrijpen..zeggen de Meesters.......En dat is voor nu genoeg 

------------------------------------------------------------------------------------------------------------





                                                

zondag 8 maart 2026

Stilte ervaren en in Stilte leven...het is mogelijk

2026

Om shanti: Lieve lezers

VOORWOORD

Er komt een moment in het leven waarop wij terugkijken en zien hoe elke fase, elke keuze, elke ja en elke val ons heeft gevormd. Mijn weg is er één geweest van openheid: ja zeggen tegen het leven, ja zeggen tegen ervaringen, ja zeggen tegen de prijs die elke keuze met zich meebrengt. Door dat ja‑zeggen ontdekte ik dat ik mijn stilte moest invullen en dat het niet leeg is, maar vol leven. En dat echte stilte vraagt om onderscheidingsvermogen, omdat men anders een open veld wordt voor de projecties van anderen.

Wat ik hieronder deel is mijn kijk op de ontwikkeling van ons als mens: van het blanco blad welke wij zijn bij onze geboorte tot de fase van het terugvinden van onze innerlijke stilte en helderheid. Het is voor mij geen theorie, maar doorleefde ervaring. Ik deel het met jullie omdat het misschien herkenning biedt, omdat het woorden geeft aan processen die vaak stil blijven, en omdat het helpt begrijpen waar wij zelf staan.  Veel leesplezier Kamala(Srimati Kamala-devi dasi)


HET LEVEN ALS BLANCO BLAD
Wanneer men geboren wordt, zijn wij in feite een blanco blad. Het is de taak van onze ouders, grootouders en later onze leraren om dat lege vel te vullen met indrukken, ervaringen en overtuigingen. In de puberteit komt dan vanzelf de fase waarin men begint af te vragen wat waar is en wat niet. Wij gaan dan tegen alles in om onszelf uit te vinden.

In het voortgezet onderwijs leren wij vervolgens dat regels, wetten en praktische vaardigheden nodig zijn om later in ons leven er vorm aan te geven. Daarna volgt de periode van partners, gezinnen, werk of een religieus leven. Het is een tijd van drukte, verplichtingen en voortdurende beweging. Er lijkt geen ruimte te zijn, want men moet van alles.

Toch komt voor veel mensen meestal rond hun vijftigste jaar een omslagpunt. Dan ontstaat de vraag: waar ben ik eigenlijk?Wie ben ik? Is er stilte nodig? Moet ik dingen gaan verminderen om ruimte te creëren? In die fase komen meditatie en oefeningen in aandacht om de hoek kijken. En dan maar hopen dat je iemand ontmoet die werkelijk weet wat stilte is, en die je kan leren hoe je de kleine stiltemomenten – bijvoorbeeld tussen twee ademhalingen in – kunt verdiepen en/of langer maken.

Maar als het je lukt om echt stil te worden, ben je er dan? Nee, want dan heb je waarschijnlijk iemand nodig die kan uitleggen dat er ontvangers en zenders zijn die in jou kunnen komen. Als je alleen maar stil bent, kan iedereen en alles iets in jou projecteren. 
De eerste fase is dus je denken welke gedachten maakt onder controle te krijgen. Dat is een langzaam traject dat ongeveer twaalf jaar kan duren – niet vreemd, want ook de schooltijd van je vierde tot je twintigste jaar duurt zestien jaar. De snelle variant duurt misschien zes jaar.

Maar wat komt daarna? Heb je mantra’s of lezingen nodig om de stilte die je bent — dat heldere water dat alles spiegelt — te doorbreken wanneer gedachten weer opkomen? Voor mij is het antwoord ja. Niet omdat stilte zelf wegvalt, maar omdat het denken vanzelf weer beweegt boven de stilte. En dan hebben we de verantwoordelijkheid om mensen die nog in de fase van discipline en oefening zitten te helpen begrijpen waar ze mee bezig zijn. In die fase kunnen mantra’s en lezingen een verfijnde manier zijn om op een positieve manier goeie energie  te geven aan het denken dat toch weer opkomt.

Het religieuze pad speelt zich naar mijn gevoel vooral af in de denkfase, in de mind. Want als je nog niet stil kunt worden, kun je in elk geval je negatieve of onrustige gedachten leren omzetten naar een positiever veld. Dat is op zichzelf al een belangrijke stap, toch!!!


NAWOORD
Wat ik in mijn eigen leven heb ervaren, is dat stilte pas echt betekenis krijgt wanneer je ontdekt dat ze leeft. Stilte is geen leegte, maar een veld vol beweging, vol informatie, vol subtiele lagen. En juist daarom is onderscheidingsvermogen zo belangrijk: om te weten wat van jou is en wat niet, wat waarheid is en wat projectie is, wat jouw innerlijke stem is en wat de echo van anderen is.

Mijn pad is gevormd door ja te zeggen, te vallen, op te staan en opnieuw te leren. Door die ja’s heb ik geleerd dat alles een prijs heeft. Ook de keuzes die vrijheid brengen. Ook de keuzes die je weghalen van een spirituele structuur en terugbrengen naar je eigen cultuur, je eigen taal, je eigen mensen. Het is de prijs van trouw blijven aan jezelf.

Deze tekst is geen les, geen overtuiging en geen richtingaanwijzer. Het is een inkijk in hoe ik het leven zie, hoe ik stilte ervaar en hoe ik de ontwikkeling van een mens begrijp. Als het resoneert, is dat mooi. Als het vragen oproept, is dat ook goed. Want vragen zijn vaak de eerste beweging richting innerlijke ruimte.  Om je op weg te helpen....als je dat wilt natuurlijk....heb ik een paar reflectievragen hieronder gezet.....Wil je hierop reflecteren en/of napraten dat kan natuurlijk kijk dan even op onze website  www.yogastudiolaksmi.nl 


REFLECTIEVRAGEN 

  • Waar in jouw leven merk je dat je nog leeft vanuit het “blanco blad” dat anderen hebben ingevuld? 
  • Welke fase herken je het meest: het opbouwen, het druk‑zijn, of het verlangen naar stilte? 
  • Wat betekent stilte voor jou: leegte, rust, of een levend veld? 
  • Welke projecties van anderen herken je in jezelf? 
  • Wat is een ja geweest in jouw leven dat een prijs had, maar je uiteindelijk verder bracht? 
  • Waar verlang je naar meer onderscheidingsvermogen? 
  • Welke overtuigingen of verplichtingen zou je willen verminderen om ruimte te creëren? 
  • Wat zou er gebeuren als je één dag lang alleen maar zou luisteren naar jouw eigen innerlijke grondtoon?
---------------------------------------------------------------------------------------------------------

zondag 15 februari 2026

Over Maha Shivatri, Ramadam en Carnaval: Drie feesten toch één ziel:

2026 15 februari

Om shanti...lieve lezers


Er zijn van die momenten in het jaar waarop de wereld lijkt te ademen in verschillende ritmes tegelijk. 
15/16 februari 2026 was het Maha Shivaratri, de nacht van Shiva. 14 februari begon al het Carnaval, het feest van uitbundigheid. 18 februari 2026  start de Ramadan, de maand van verstilling en discipline. 
Drie totaal verschillende manieren om met het leven om te gaan. En toch… als je er esoterisch naar kijkt, raken ze allemaal aan dezelfde innerlijke snaar. Laten we eens kijken naar deze 3 feesten en waar het om gaat...

Carnaval – het masker dat de waarheid onthult (Westerse cultuur)
Carnaval lijkt op het eerste gezicht het tegenovergestelde van spiritualiteit: lawaai, kleur, kostuums, drank, muziek. aar onder de oppervlakte zit een oeroud principe: De mens speelt met zijn identiteit om te ontdekken wie hij werkelijk is. Door een masker op te zetten, valt er soms juist iets van je af.
Je mag even niet-perfect zijn, niet-gecontroleerd, niet-bewust. Het is een tijdelijke bevrijding van het ego. Carnaval zegt eigenlijk: “Laat los. Adem uit. Speel.”

Ramadan – de stilte die je terugbrengt naar jezelf (Oosterse cultuur)

Waar Carnaval uitademt, ademt de Ramadan in.
Het is een maand van:
discipline
bewustwording
terugtrekken
verfijnen
luisteren naar de innerlijke stem
Niet eten en niet drinken zijn uiterlijke vormen. De innerlijke beweging is veel subtieler: Wat voedt mij werkelijk? Wat laat ik los? Wat wil ik zuiver maken in mezelf? Ramadan zegt: “Keer naar binnen. Word helder.”

Maha Shivaratri – de nacht van transformatie (Aziatische cultuur)
En dan is er Maha Shivaratri. Een nacht die niet vraagt om feest of vasten, maar om wakker blijven — letterlijk en figuurlijk. 

Shiva staat voor: 
stilte
bewustzijn
het deel van ons dat niet verandert
het vermogen om oude patronen te verbranden
het licht dat in de duisternis schijnt
Het is een nacht waarin je niet hoeft te doen alsof. Je hoeft niets te vieren. Je hoeft niets te laten. Je hoeft alleen maar aanwezig te zijn. Maha Shivaratri fluistert: “Word wie je bent.”

Drie feesten, één beweging
Als je voorbij de uiterlijke vormen kijkt, zie je dat deze drie tradities eigenlijk één en dezelfde beweging maken: 
Carnaval: loslaten van het ego
Ramadan: verfijnen van het ego
Shivaratri: doorzien van het ego

De één doet het dansend. De ander doet het vastend. De derde doet het in stilte. 
Maar allemaal raken ze aan dezelfde vraag: Wie ben ik wanneer alles wegvalt?  En ik? Hoe kijk ik hiernaar?

Ik ben in Nederland geboren en opgegroeid.
Ik heb mijn wortels in verschillende tradities, maar ik ben niet gebonden aan één vorm.
Ik zie de schoonheid van rituelen, maar ik voel ook de vrijheid om ze te doorzien.
Soms denk ik aan het verhaal van Mozes en het gouden kalf — hoe mensen rond een beeld dansten omdat ze houvast zochten. En soms zie ik mensen rond een Shivabeeld staan en vraag ik me af: Is dit devotie of is dit angst? Is dit verbinding of is dit ruilhandel?

Maar steeds kom ik terug bij dezelfde conclusie: Het ritueel is nooit het probleem.
Het is de intentie die het heilig maakt — of leeg. Voor mij is een kaarsje, een wierookstokje, een moment van stilte vaak genoeg. Niet omdat het moet, maar omdat het klopt voor mij.

Misschien is dat de uitnodiging van deze week
Niet om te kiezen tussen Carnaval, Ramadan of Shivaratri.
Niet om te bepalen welke traditie “juist” is. Maar om te voelen: Wat vraagt mijn ziel nu?
Loslaten? Verstillen? Ontwaken?
Misschien is spiritualiteit niet het volgen van een pad,
maar het herkennen van de beweging die in jou ontstaat.

En misschien is dat wel het mooiste wat deze drie feesten ons samen leren.
Kamala







donderdag 8 januari 2026

2026...Tantrapad en de beeldhouwer in jezelf

8 januari 2026

Om shanti: lieve lezers

                                   

VOORWOORD 

Ik wist niets van tantra toen Swami Sudip in 2000 in mijn leven binnenkwam. Ik kende de woorden niet, de tradities niet, de paden niet. Maar ik kende wel de beweging in mij die zei: dit moet je aangaan....dit is je bestemming. Door hem heb ik alle hoeken van mezelf leren kennen — de lichte, de schaduwrijke, de stille en de stormachtige. Niet omdat hij mij iets oplegde, maar omdat zijn aanwezigheid een spiegel was die niets verborg. Pas later begreep ik dat er verschillende wegen bestaan binnen de Tantra beweging. Dat sommige paden werken met confrontatie, met grensgebieden, met het ongebruikelijke. En dat andere paden werken met stilte, adem en innerlijke verfijning. 

De left‑hand tantra bleek niet het pad te zijn dat bij mij hoort. Het was een deur die ik mocht zien, maar niet echt binnen hoefde te gaan en/of te blijven. Mijn weg ligt in de zachtheid, in de innerlijke stroom, in de subtiele beweging van energie die omhoog wil in plaats van naar buiten dus de right-hand tantra.



Dat wat ik nu neerschrijf is mijn eerbetoon aan die eerste ontmoeting met toen nog Swami Sudip die nog geen Mahamandalashwar was geworden van de Juna Akhara in India en met die inauguratie in 2002 de naam Soham Baba ontving...Deze yogi die mij wakker maakte, zei dat ik een Oosterse ziel had, die zei...Ik ga je groot maken,,,,je naam zal gekend worden in grote grote gebieden rondom je huis....aan de leraar die mij wakker maakte, aan het pad dat zich langzaam ontvouwde, en aan de keuze om mijn eigen richting te volgen binnen de grote tantrische traditie.

 NAWOORD — Over kiezen, herkennen en thuiskomen

Wanneer ik terugkijk, zie ik hoe belangrijk het was dat ik beide kanten van tantra heb leren kennen.
Niet om ze te beoefenen, maar om te voelen waar mijn ziel thuishoort.
De left‑hand tantra liet mij zien wat ik niet hoef te zijn. Het toonde mij mijn grenzen, mijn waarheid, mijn bedding. Het liet mij voelen dat mijn lichaam en mijn energie een andere taal spreken —een taal van zachtheid, verfijning, innerlijke stilte.

De right‑hand tantra: de weg van adem, bewustzijn, aanwezigheid. De weg waarop energie niet wordt uitgedaagd, maar wordt begeleid. Niet door intensiteit, maar door verfijning. Niet door confrontatie, maar door herinnering. En misschien is dat de essentie van elk spiritueel pad: niet dat je alles moet ervaren, maar dat je leert herkennen wat werkelijk bij je hoort. 

kamala

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Dit nawoord is mijn dankbaarheid aan de Leraar die mij spiegelde, aan het pad dat mij vormde, en aan de zachte stroom die mij steeds opnieuw naar huis brengt.

 Metafoor: De beeldhouwer in jezelf

We zijn vaak geneigd te denken dat ‘aan jezelf werken’ betekent dat je iets moet toevoegen: meer kennis, meer vaardigheden, meer spirituele glans. Maar in de traditie van right-hand tantra is het precies andersom.

Zie jezelf als een groot, ruig stuk steen. Niet onvolmaakt, maar vol potentie. Alles wat je ooit hebt meegemaakt, alles wat je draagt, zit al in dat blok steen besloten. Het beeld binnenin dat stuk steen  is er al — het wacht alleen tot jij het tevoorschijn haalt.

Stel je voor dat jij zowel het blok steen bént als de beeldhouwer die eromheen staat. Je hoeft niets nieuws te verzamelen. Je hoeft alleen maar weg te halen wat niet meer bij je hoort: oude overtuigingen, verkrampingen, patronen die ooit bescherming boden maar nu te zwaar zijn geworden.

Met elke zachte tik van je hamer komt er iets tevoorschijn dat altijd al van jou was. Geen haast, geen geweld, geen streven naar perfectie. Alleen maar onthullen. Alleen maar thuiskomen in je eigen vorm.

Right-hand tantra nodigt je uit om zo naar jezelf te kijken: niet als iemand die moet worden verbeterd, maar als een kunstwerk dat langzaam zichtbaar mag worden. Jij bent de maker én het materiaal. Jij bepaalt het tempo. Jij voelt wanneer er iets mag afvallen en wanneer er rust nodig is.

Begin niet aan jezelf omdat je anders zou moeten zijn. Begin omdat je nieuwsgierig bent naar wie je al bent. 

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

maandag 1 december 2025

Decebermaand: Licht tussen Bethlehem en De Ganges

 1 december 2025


Voorwoord

December in Nederland is een maand van lichtjes in de straten, van verhalen over geboorte en hoop. Kerst wordt hier gevierd ontstaan uit een christelijke bedding, waarin het kindje Jezus in de kribbe symbool staat voor nieuw begin en vertrouwen. Maar achter die kerstlampjes herken ik ook een ander licht: het Oosterse jyoti, ons eigen innerlijke vuur dat nooit dooft.

-------------------------------------------------------------------------------------------

Waar het christendom spreekt van vergeving, hoor ik in de Yoga het zachte woord kṣamā: geduld en vergevingsgezindheid, een uitnodiging om los te laten wat zwaar is en opnieuw ruimte te maken voor vertrouwen.

Waar de kerstboom straalt in huiskamers, zie ik de vlammetjes van arati die dagelijks worden geofferd in tempels langs de Ganges.

Waar het kerstverhaal ons herinnert aan een geboorte in eenvoud, herinnert de Yogatraditie ons aan śraddhā: het vertrouwen in de weg, de Guru, en het eigen hart.

Zo wordt deze maand voor mij een brug: tussen Bethlehem en de Ganges, tussen kerstlied en mantra, tussen het licht buiten en het licht binnen ons. Het is een bedding waarin ik mijn eigen esoterische lijn voel resoneren, en waarin ik  de mensen  uitnodig om beide tradities als spiegels te zien.

Persoonlijke bedding

Wanneer ik in december een kaars aansteek, fluister ik  een mantra . Het kleine vlammetje draagt dan twee werelden: het christelijke verhaal van hoop én het dharmische besef dat licht ons ware natuur is.
In dat samenspel vind ik vergeving voor mezelf, vertrouwen in mijn pad, en een stille vreugde die groter is dan één traditie.

----------------------------------------------------------------------------------------------

Nawoord en uitnodiging

Ik nodig jullie uit om deze maand niet alleen kerst te vieren, maar ook jouw eigen innerlijke licht te eren. Steek een kaars aan, zing een mantra of doe een gebed, of neem een moment van meditatie met het onderwerp vergeving. Laat de decembermaand  een ritueel zijn waarin licht, vertrouwen en vergeving samenkomen — een bedding waarin Oost en West elkaar herkennen. 

Ik wens jullie een hele fijne en gelukkige decembermaand toe 
Lieve groet van mij en Moge de zegen van het licht op jullie schijnen....Kamala

Hier wat  Reflectievragen die bruikbaar kunnen zijn:

         Waar herken jij het licht in jezelf, en hoe laat je het stralen in december?

         Welke oude last mag je deze maand vergeven en loslaten?

         Wat betekent vertrouwen voor jou: in jezelf, in anderen, of in het grotere geheel?

         Hoe kun jij een brug bouwen tussen jouw eigen traditie en die van een ander?

Meditatie


Ga rustig zitten en sluit je ogen.
Voel hoe je adem zacht in- en uitstroomt.
Stel je voor dat er een klein lichtje in je hart brandt.
Met elke inademing groeit dit licht, met elke uitademing straalt het naar buiten.
Laat dit licht je vullen met vertrouwen, en laat het ook anderen bereiken met vergeving.
Blijf enkele momenten in dit stille licht aanwezig.


 -----------------------------------------------------------------------

woensdag 5 november 2025

2025: The Path of Forgiveness and Reconciliation. There are words that do not die…

 Om Shanti… Dear Readers


 Foreword

------------------
There are words that do not die — they settle into your memory, into your energy field. 

What you are about to read is my personal reflection on forgiveness and reconciliation. Not a preachy essay, not a universal truth — but a glimpse into how these words have unfolded in my life. Every person walks their own path, and I honor yours as you read this. On social media, I often see inspiring content about inner growth. Yet rarely do we hear about the raw experiences, the confrontations, the scars that remain — especially when ignored. That’s why I share not only insights, but also my own story. How forgiveness and reconciliation have shown themselves in my life — sometimes as a whisper, sometimes as a storm. My understanding has deepened through inner work, yogic philosophy, and the guidance of Yogis and Gurus who appeared on my path.

Yoga is not just physical movement. It is a way of life, an inner journey. In this blog, I explore forgiveness and reconciliation through the lens of yoga. My intention is not to convince, but to invite — to feel, to reflect, to open your heart. Because maybe, just maybe, your forgiveness is already waiting… deep within.

Forgiveness and Reconciliation on the Yogic Path 
I remember exactly when I first truly felt the word ‘forgiveness.’ Not as a concept, but as a raw, trembling truth in my chest. It wasn’t a decision. It was a moment of release — of acknowledging that I no longer wanted to carry the burden of what had been done to me. 

My mother once screamed words during her illness that felt like a curse. She wished me a child so bad that I would understand what she had gone through. I was seventeen. Those words became scars. I buried them for years. But scars don’t disappear by ignoring them — they ask for attention, for touch, for healing. Forgiveness is not approval. It is not saying: “It was okay.” It is saying: “It hurt deeply. And I choose not to hold onto that pain anymore.” In yoga, forgiveness is an inner sadhana — a practice, a discipline.

It requires:

Svadhyaya (self-study) 
Ishvara Pranidhana (surrender) 
Karuna (compassion)

You and the Path of Yoga 
You may carry scars too. Fresh or old. Spoken or silent. And you may wonder: where does reconciliation begin? Where does forgiveness begin?

Yoga offers several paths:

1. Bhakti Yoga – The Path of Devotion 
Forgiveness flows like a prayer, a tear falling into the heart of the divine. Reconciliation may arise as an inner meeting with the higher — even if the other is no longer present.

2. Jnana Yoga – The Path of Wisdom 
You explore the nature of self, ego, and suffering. You ask: Who am I? What is this story I’m holding? Forgiveness arises through insight. Reconciliation becomes a shift in perspective.

3. Karma Yoga – The Path of Action 
You act without attachment to results. Forgiveness is a choice: not to respond from resentment. Reconciliation may happen — or not. You do what is right, and let go.

4. Raja Yoga – The Path of Meditation 
You descend into silence. In meditation, you meet pain without judgment. You visualize the other. You have the conversation that never took place.

Definitions 
Forgiveness is an inner process. It is the release of resentment, pain, and judgment. It is a choice to free yourself. 

Reconciliation is rational. It requires mutual willingness. Sometimes it’s possible, sometimes not. And that’s okay.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Afterword: My Reconciliation 
My mother passed away from cancer 55 years ago at the age of 43. Reconciliation in the classical sense — a conversation, an embrace — was no longer possible after my 19th year. But I have met her in meditation. I have seen her in dreams. I have heard her voice in the wind. And I have reconciled with her many times. Not because she asked — she couldn’t anymore. Reconciliation was not an obligation, but a choice.

And you? Where does your forgiveness begin? Which yoga path calls to you? Bhakti? Raja? A blend? What matters is that you begin. That you dare to look. That you dare to feel. Forgiveness is not an endpoint…It is a door you can walk through. You hold the key. You may choose. You may heal. And know this: your inner teacher, the Paramatman, lives in your heart. You are never alone. So go for it. Let your light shine. Kamala 

--------------------------------------------------------------------------------------------------------

Guided Meditation: The Gate of Forgivenes

Sit quietly.
Close your eyes. Breathe in deeply… and exhale slowly.
Let your shoulders drop. Let your face soften.
Feel your body supported by the earth.

Imagine you are in a temple — an inner space, quiet and warm.
In front of you stands a gate.
On the gate is written: Forgiveness & Reconciliation.
You walk toward the gate.
You place your hand on the wood.
Feel the vibration. Feel the memory.
Behind this gate lives a memory — a person, a situation.
Something that still moves within you.


Open the gate.
Let come what wants to come.
Without judgment. Without haste.
See the other. See yourself.
Breathe in: I see you.
Breathe out: I see myself.
Let a golden light descend over both of you.
A light that does not justify, but softens.
A light that does not forget, but liberates.
Repeat silently:
“I release what no longer serves me.
I open my heart to healing.
I am free.”
Stay in this space a little longer.
Feel what changes.
Feel what remains.


When you are ready, gently close the gate.
Thank the memory. Thank yourself.
Breathe in deeply… and out.
Move your fingers. Open your eyes.
You are back. But something within you has shifted.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

                                                            🙏

dinsdag 4 november 2025

2025: De weg van vergeving en Verzoening....Er zijn woorden die niet sterven

Om shanti....Lieve lezers, hier mijn nieuwe blogtekst

   Voorwoord 

Er zijn woorden die niet sterven, ze nestelen zich in je herinnering, in je energieveld.

Wat je hieronder gaat lezen is mijn kijk over vergeving en verzoening. Geen belerend betoog, geen universele waarheid — maar een persoonlijke inkijk in hoe de woorden vergeving en verzoening zich in mijn leven hebben ontvouwd. Ieder mens bewandelt uiteindelijk zijn of haar  eigen pad in het leven dus ik eer ook het pad welke jij die dit leest loopt.

Op sociale media zie ik vaak teksten, video’s en handreikingen over innerlijke groei. Inspirerend, zeker. Maar wat mij telkens opvalt, is dat er zelden wordt gesproken over de werkelijke ervaring en realisaties  van het innerlijk pad door degene die deze artikelen schrijven. Over hun rauwe momenten, de confrontaties, de littekens die niet verdwenen zijn in hun leven mede door ze te negeren. Daarom deel ik hier niet alleen algemene inzichten, maar ook mijn eigen verhaal. Hoe vergeving en verzoening zich hebben laten zien in mijn leven — soms als fluistering, soms als een storm. En hoe ik deze thema’s ben gaan begrijpen met behulp van mijn innerlijk leven en daaraan ook verbonden  de yogafilosofie,  maar ook  mede door hooggeplaatste Yogi's en Guru's die verschenen zijn op mijn pad.

Wat belangrijk is om te weten dat Yoga niet slechts een fysieke oefening is. Het is een levenshouding, een innerlijke reis. In deze blog tekst plaats ik vergeving en verzoening binnen de verschillende paden van yoga. Mijn intentie is niet om jou te overtuigen, maar om jou uit te nodigen. Uit te nodigen tot voelen, tot reflectie, tot het openen van je hart. Want misschien, heel misschien, ligt jouw vergeving al te wachten — diep van binnen.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Vergeving en Verzoening op het Yoga pad 
Ik weet nog precies wanneer ik voor het eerst het woord 'vergeving' echt voelde. Niet als concept, niet als iets wat je hoort in spirituele kringen, maar als een rauwe, trillende waarheid in mijn borst. Het was geen besluit, geen actie. Het was een moment van loslaten. Van erkennen dat ik niet langer de last wilde dragen van wat mij was aangedaan.

Mijn moeder gilde ooit tijdens haar ziekzijn woorden uit die als een vloek aanvoelde. Ze wenste mij een kind toe dat zó slecht zou zijn, zodat ik zou begrijpen wat zij had doorgemaakt. Ik was zeventien jaar oud toen dit gebeurde. Die woorden zijn als littekens in mij gaan zitten. Jarenlang heb ik ze weggestopt, alsof ze niet bestonden. Maar littekens verdwijnen niet door ze te negeren — ze vragen om aandacht, om aanraking, om heling.

Vergeving is geen goedkeuring. Het is niet zeggen: “Het was oké.” Het is zeggen: “Het deed zo'n pijn. En ik koos ervoor om die pijn niet langer vast te houden.” In het yoga pad is vergeving een innerlijke sadhana — een oefening, een discipline.
Het vraagt om zelfonderzoek (svadhyaya), om overgave (ishvara pranidhana), en om compassie (karuna).

Jij en het pad van yoga 
Jij, die dit leest, draagt misschien ook littekens. Misschien zijn ze vers, misschien oud. Misschien zijn ze uitgesproken, misschien stil. Maar ze zijn er. En jij vraagt je af: waar begint verzoening, waar begint vergeving?  In yoga zijn er verschillende paden die je kunt bewandelen:

1. Bhakti Yoga – het pad van devotie 
Hier leer je over liefde, over overgave. Vergeving stroomt hier als een gebed, als een traan die valt in het hart van het goddelijke. Verzoening kan hier ontstaan als een innerlijke ontmoeting met het hogere — zelfs als de ander er niet meer is.

2. Jnana Yoga – het pad van wijsheid 
Hier onderzoek je de aard van het zelf, van het ego, van het lijden. Je stelt vragen: wie ben ik? Wat is dit verhaal dat ik vasthoud? Vergeving ontstaat hier door inzicht. Verzoening wordt een verschuiving in perspectief.

3. Karma Yoga – het pad van handelen 
Hier leer je handelen zonder gehechtheid aan het resultaat. Vergeving is hier een daad: je kiest ervoor om niet te reageren vanuit wrok. Verzoening is een mogelijkheid, maar geen vereiste. Je doet wat juist is, en laat los.

4. Raja Yoga – het pad van meditatie 
Hier daal je af in stilte. In meditatie kun je de pijn ontmoeten zonder oordeel. Je kunt de ander visualiseren, het gesprek voeren dat nooit heeft plaatsgevonden. 

VERGEVING: wordt een innerlijke proces. Het is het loslaten van wrok, pijn en oordeel. Het is een keuze om jezelf te bevrijden.  Het is  Verzoening een energetische ontmoeting met en in jezelf.
VERZOENING: is rationeel. Het vraagt om wederzijdse bereidheid. Soms is het mogelijk, soms niet. En dat is oké.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nawoord:

Mijn verzoening 
Mijn moeder is 55 jaar geleden overleden aan kanker toen zij 43 jaar oud was. Verzoening in de klassieke zin — een gesprek, een omhelzing — zat er na mijn 19e jaar niet meer in. Maar ik heb haar ontmoet in mijn meditaties. Ik heb haar gezien in mijn dromen. Ik heb haar stem gehoord in de wind. En ik heb mij verzoent met haar niet één keer maar meerdere keren. Niet omdat zij het vroeg want dat kon niet meer...ze was overleden. Verzoening was geen verplichting voor mij maar een keuze. 

En jij? Waar begint jouw vergeving?
Welk yoga pad roept jou? Misschien is het Bhakti, misschien Raja. Misschien een mengvorm. Wat telt is dat je begint. Dat je durft te kijken. Dat je durft te voelen. Maar vergeving is nodig om verder te lopen. . Vergeving is dus geen eindpunt...Het is een deur waardoor je heen kan lopen. Jij hebt de sleutel...jij mag kiezen....jij mag helen....en weet jouw innerlijke leraar de paramatman woont in jouw hart, dus je bent nooit alleen..dus ga er voor..... en mijn wens is dat je het licht wat in jou zit laat schijnen..... Kamala
                                                                   🙏

------------------------------------------------------------------------------------------------

Voorbeeld voor een Geleide Meditatie 
Geleide meditatie: De Poort van Vergeving

Ga rustig zitten. Sluit je ogen. Adem diep in… en langzaam uit.

Laat je schouders zakken. Laat je gezicht zacht worden.

Voel hoe je lichaam gedragen wordt door de aarde.

Stel je voor dat je in een tempel bent.

Een innerlijke ruimte, stil en warm.

Voor je staat een poort.

Op de poort staat geschreven: Vergeving & Verzoening.

Je loopt naar de poort toe.

Je legt je hand op het hout.

Voel de trilling. Voel de herinnering.

Achter deze poort leeft een herinnering.

Een persoon. Een situatie.

Iets wat nog steeds in jou beweegt.

Open de poort.

Laat komen wat wil komen.

Zonder oordeel.

Zonder haast.

Zie de ander. Zie jezelf.

Adem in: Ik zie jou.

Adem uit: Ik zie mijzelf.

Laat een gouden licht neerdalen over jullie beiden.

Een licht dat niet goedpraat, maar verzacht.

Een licht dat niet vergeet, maar bevrijdt.

Herhaal in stilte:

“Ik laat los wat mij niet langer dient.
Ik open mijn hart voor heling.
Ik ben vrij.”

Blijf nog even in deze ruimte.

Voel wat er verandert.

Voel wat er blijft.

Wanneer je klaar bent, sluit de poort zachtjes.

Dank de herinnering. Dank jezelf.

Adem diep in… en uit.

Beweeg je vingers. Open je ogen.

Je bent terug. Maar iets in jou is verschoven.

-------------------------------------------------------------------------------------------------

maandag 29 september 2025

2025: Van Amen tot AUM (Om): Een wereldreis door gebedsgenezing in religies en culturen

 Om shanti.....Lieve lezers hier mijn blogtekst over gebedsgenezingen in culturen en religies




Voorwoord 
Soms vraag ik me af: wat maakt een gebed helend? Is het de klank, de intentie, de stilte erna? In mijn vroegere  werk als verpleegkundige en nu als  meditatieleraar/geinitieerd yoga begeleidster en beëdigd natuurgeneeskundige  kom ik vaak mensen tegen die zoeken naar genezing—niet alleen van het lichaam, maar ook van het hart, het verleden, of hun plek in het grotere geheel. 
In deze blog neem ik je mee langs religies en culturen die elk hun eigen taal van gebedsgenezing spreken. Van handoplegging tot mantra’s, van voorouderlijke rituelen tot innerlijke stilte. Niet om te bewijzen wat werkt, maar om te verkennen wat raakt. Want genezing is niet altijd meetbaar, maar vaak wel voelbaar. Dus adem rustig in, laat je nieuwsgierigheid stromen, en wie weet ontdek je een gebedsvorm die jouw bedding versterkt. Kamala

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

1. Christendom 
In het christendom, vooral in pinkster- en charismatische stromingen, speelt gebedsgenezing een belangrijke rol. Het wordt gezien als een daad van geloof en genade, waarbij God of Jezus de helende kracht biedt. Er zijn verhalen in de Bijbel waar wonderlijke genezingen worden beschreven, zoals door het opleggen van handen.

2. Islam 
In de islam wordt genezing vaak gezocht via gebeden (du'a) en het reciteren van verzen uit de Koran. Veel moslims geloven dat Allah de ultieme genezer is, en ze vertrouwen op zowel spirituele als medische middelen om gezondheid te bevorderen.

3. Jodendom 
In het jodendom richt gebed zich op het vragen om gezondheid en zegeningen, maar gebedsgenezing zoals in charismatische religies komt minder voor. Het idee van "refuah shlema" (volledige genezing) speelt wel een rol in de liturgie.  

4. Hindoeïsme Gebedsgenezingen vinden plaats via mantra's en rituelen die goden als Dhanvantari (de god van geneeskunde) aanroepen. Genezing wordt vaak gezien als een combinatie van karma, geloof en traditionele Ayurveda, naast moderne medische praktijken.

5. Boeddhisme 
Genezing in het boeddhisme draait meer om het bevorderen van innerlijke vrede en balans. Meditatie en het reciteren van sutra's kunnen bijdragen aan spirituele genezing, maar boeddhisme legt minder nadruk op wonderbaarlijke genezing.

6. Traditioneel Chinese geloof 
Hier draait genezing vaak om het herstellen van harmonie binnen lichaam en geest via rituelen, Qi Gong, en spirituele praktijken. Sommige geloven ook in helende krachten van de voorouders.

Wat betreft de vraag of gebedsgenezingen werken of illusies zijn—dat hangt vaak af van persoonlijke geloofsovertuigingen en ervaringen. Wetenschappelijk gezien is er bewijs dat geloof en gebed stress kunnen verminderen en het herstelproces ondersteunen, maar directe genezingen zijn moeilijk te bewijzen.

----------------------------------------------------------------------------------------------------

 Westerse culturen 
In westerse samenlevingen, vooral die met een christelijke basis, komt gebedsgenezing vaak voort uit religieuze praktijken zoals gebed, handoplegging of zalving met olie. Sommigen zien het als een diepe uiting van geloof, terwijl anderen het sceptisch benaderen en de nadruk leggen op de noodzaak van wetenschappelijk bewijs.

Midden-Oosterse culturen 
In het Midden-Oosten zijn islamitische tradities vaak verweven met gezondheidspraktijken. Gebedsgenezing kan bestaan uit het reciteren van verzen uit de Koran, spirituele smeekbeden (du’a) of het gebruik van gezegend water. Het wordt algemeen gerespecteerd en gaat vaak hand in hand met moderne geneeskunde.

Zuid-Aziatische culturen 
In regio's zoals India en Nepal vermengen gebedsgenezingen zich diep met culturele en religieuze tradities, zoals het chanten van hindoemantra's, Vedische rituelen en het aanbidden van godheden zoals Dhanvantari (de god van de geneeskunde). Genezing kan ook Ayurvedische of yogapraktijken omvatten. Evenzo gebruiken boeddhisten gebeden en mantra's voor spiritueel en soms fysiek herstel.

Afrikaanse culturen 
In veel Afrikaanse gemeenschappen combineren genezingspraktijken vaak geloof, voorouderlijke tradities en natuurlijke remedies. Traditionele genezers, die worden gezien als spirituele tussenpersonen, kunnen rituelen uitvoeren waarbij voorouderlijke geesten of goddelijke krachten worden aangeroepen voor genezing.

Oost-Aziatische culturen 
De Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM) omvat het herstellen van spirituele en fysieke gezondheid. Gebedsgenezing kan de vorm aannemen van Qi Gong, meditatie of tempelrituelen. In Japan hebben praktijken zoals Reiki (energetische genezing) spirituele wortels maar worden ze ook gezien als vormen van alternatieve geneeskunde.

Inheemse culturen 
Inheemse gemeenschappen wereldwijd hebben vaak unieke perspectieven op gebedsgenezing, gebaseerd op hun verbinding met de natuur en spiritualiteit. Genezingsceremonies kunnen bestaan uit zang, trommelmuziek en het aanroepen van geesten, met als doel harmonie in de persoon en in de omgeving te herstellen.

-------------------------------------------------------------------------------------------------

Nawoord 
Wat een reis, hè? Van pinksterkerken tot boeddhistische sutra’s, van Afrikaanse trommels tot Japanse Reiki. Elk gebed draagt een andere toon, maar ze zingen allemaal van hoop, verbinding en vertrouwen. Ik geloof dat gebedsgenezing niet per se een wonder hoeft te zijn. Soms is het al helend dat iemand voor je bidt, met aandacht en liefde. Of dat je zelf een ritueel uitvoert dat jouw naamkracht bekrachtigt. Misschien is genezing niet altijd het verdwijnen van pijn, maar het verschijnen van betekenis.

Dankjewel dat je mee hebt gelezen. Voel je vrij om jouw eigen ervaringen of vragen te delen want in dialoog ontstaat vaak de diepste heling.  www.Yogastudiolaksmi.nl...telefonisch tussen 1700 en 19.00 uur kan er gebeld worden naar Bhavandeep...tel: +31 6 15042912 

-------------------------------------------------------------------------------------------------

Reflectievragen voor jou als lezer

  1. Welke vorm van gebedsgenezing spreekt jou het meeste aan? en waarom.
  2. Heb jij ooit een moment van heling ervaren via gebed, ritueel of spirituele praktijk?
  3. Hij verhoud jij je tot het idee dat genezing ook energetisch of symbolisch kan zijn?
  4. In welke traditie voel jij je het meest thuis als het gaat om spirituele zorg?
  5. Zou jij zelf een ritueel willen ontwerpen dat jouw helingsproces ondersteunt?
--------------------------------------------------